การจัดการขยะและน้ำเสีย

• ประเทศไทยกำลังเผชิญวิกฤตการจัดการขยะมูลฝอยอย่างรุนแรง
• มีหลุมฝังกลบไม่ได้มาตรฐานมากกว่า 2,000 แห่ง
• ระบบบริหารจัดการขยะที่ขาดเอกภาพมายาวนาน ซึ่งยังคงยึดแนวคิด "เก็บ–ขน–กำจัด" แบบเศรษฐกิจเส้นตรง (Linear Economy) ทำให้มลพิษตกค้างที่ปลายทาง
• โครงสร้างการบริหารที่รวมศูนย์และขาดการบูรณาการในระดับจังหวัด
• อปท. ส่วนใหญ่ขาดงบประมาณและความเชี่ยวชาญ ทำให้การจัดการขยะขาดประสิทธิภาพตั้งแต่ต้นทางจนถึงปลายทาง
• ขาดความคุ้มค่าทางเศรษฐศาสตร์: การกำหนดคลัสเตอร์ตามเขตปกครองทำให้หลายพื้นที่มีปริมาณขยะไม่เพียงพอต่อการลงทุนที่คุ้มค่า
• การจัดการขาดมาตรฐาน: การคัดแยกยังพึ่งพาความสมัครใจ ระบบรีไซเคิลพึ่งพาภาคไม่เป็นทางการ (ซาเล้ง) ส่วนปลายทางยังคงใช้การ เทกองและการเผา เป็นกลไกหลัก
• ท้องถิ่นขาดอำนาจและทรัพยากร: อปท. ขาดงบประมาณ บุคลากร และความเชี่ยวชาญในการจัดการอย่างยั่งยืน

• เปลี่ยนระบบจัดการจากเส้นตรงสู่เศรษฐกิจหมุนเวียน
• บังคับท้องถิ่นคัดแยกขยะต้นทาง 100%
• เลิกการเทกองขยะที่ไม่เป็นธรรมต่อสิ่งแวดล้อม
• จัดทำ พ.ร.บ.บริหารจัดการของเสียและการหมุนเวียนทรัพยากร ให้ครอบคลุมทุกประเภทของขยะ
• จัดตั้งหน่วยงานเฉพาะด้าน เพื่อกำกับดูแลการจัดการขยะทั่วประเทศอย่างเป็นเอกภาพ
• ปรับบทบาทท้องถิ่น: อบจ. เป็น ผู้บริหารจัดการขยะระดับจังหวัด
• ปรับบทบาทท้องถิ่น: อปท.ระดับล่าง มุ่งเน้นภารกิจ คัดแยกต้นทาง
• ควบรวมคลัสเตอร์ขยะให้เหลือประมาณ 90 แห่ง ทั่วประเทศ เพื่อให้เกิดปริมาณขยะที่มากพอต่อการจัดการอย่างมีประสิทธิภาพและคุ้มค่า
• กำหนดมาตรฐานเทคโนโลยีและระบบอนุญาตสำหรับทุกกิจกรรมจัดการขยะ
• เปลี่ยนจากระบบสมัครใจไปสู่ระบบที่มี มาตรฐานขั้นต่ำร่วมกันทั่วประเทศ โดยกำหนดการคัดแยกขยะประเภทหลัก ได้แก่ อินทรีย์ พลาสติก แก้ว กระดาษ และขยะอันตราย
• จัดทำฐานข้อมูลการจัดเก็บที่เป็นระบบ เพื่อกำหนดเป้าหมายการเก็บขนขยะให้ครอบคลุม 100%
• กำหนดแนวทางคำนวณต้นทุนการเก็บขนที่สะท้อนต้นทุนจริง เพื่อให้ค่าธรรมเนียมสนับสนุนการบริหารจัดการของท้องถิ่นได้อย่างยั่งยืน
• ให้อบจ.ทำหน้าที่วางระบบขนส่งรวมแทนการปล่อยให้แต่ละ อปท. ดำเนินการแบบแยกส่วน
• เปลี่ยนรูปแบบจากการใช้รถเก็บขยะเป็น รถบรรทุกพ่วงที่ขนส่งจากสถานีขนถ่าย ในจุดต่าง ๆ
• แยกบทบาทระหว่างหน่วยงานกำกับดูแลและผู้ดำเนินการอย่างชัดเจน
• กำหนดให้ทุกโครงการต้องเสนอ การประเมินด้านเศรษฐศาสตร์ สิ่งแวดล้อม และการมีส่วนร่วมของชุมชน เพื่อประกอบการอนุญาต
• เปิดพื้นที่ที่เหมาะสมให้เอกชนร่วมลงทุนในโครงการ เผาขยะเพื่อผลิตพลังงาน และระบบจัดการเถ้าตามข้อประเมินของแต่ละพื้นที่
• ติดตามและควบคุมการขนส่งขยะที่ต้องการการควบคุมเป็นพิเศษ (เช่น ขยะติดเชื้อ ขยะอุตสาหกรรม) ผ่าน ระบบอิเล็กทรอนิกส์
• จัดการ ขยะอิเล็กทรอนิกส์ ซากรถยนต์ บรรจุภัณฑ์ และขยะจากการก่อสร้าง ผ่านกลไก ความรับผิดชอบของผู้ก่อมลพิษ (Extended Producer Responsibility: EPR)
• ใช้กองทุนสิ่งแวดล้อมในการฟื้นฟูพื้นที่ปนเปื้อน
• จัดทำหลักสูตร “สิ่งแวดล้อมศึกษา” ในทุกระดับการศึกษา
• ส่งเสริมกระบวนการรีไซเคิล และจัดทำมาตรฐานผลิตภัณฑ์รีไซเคิลให้มีความปลอดภัยต่อสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ ระยะที่ 1: ออกกฎหมายและเตรียมความพร้อม
• วางรากฐานกฎหมาย การบังคับใช้ และการสร้างแรงจูงใจทางการเงิน
• เร่งจัดทำ ร่าง พ.ร.บ.การจัดการขยะและการหมุนเวียนทรัพยากร
• จัดทำแนวทางปฏิบัติเฉพาะสำหรับแต่ละจังหวัดและแหล่งท่องเที่ยว
• กำหนด กรอบความรับผิดชอบของผู้ผลิต (EPR) สำหรับบรรจุภัณฑ์และสินค้าเฉพาะประเภท
• เตรียมนำระบบ AI มาใช้ในการควบคุมการขนส่ง เพื่อติดตามขยะพิเศษ
• เริ่มมาตรการรีไซเคิลในอาคารขนาดใหญ่แบบสมัครใจ
• กำหนดเป้าหมายให้การจัดการขยะที่ไม่ถูกหลักวิชาการ (เช่น การเทกอง) ลดลงเป็นศูนย์
• ปรับปรุงประกาศที่เกี่ยวข้อง ระยะที่ 2: การบังคับใช้กฎหมายและการยกระดับมาตรฐาน
• ออก กฎกระทรวง เพื่อรองรับการจัดการขยะแต่ละประเภทและระบบ EPR อย่างเป็นรูปธรรม
• ยกระดับมาตรการรีไซเคิลให้เป็นข้อบังคับในอาคารขนาดใหญ่
• กำหนดให้ผู้ประกอบการเสนอแนวทางจัดการขยะตามมาตรฐานเพื่อลดการจัดการที่ไม่ถูกหลักวิชาการ
• บังคับใช้ พ.ร.บ.และกฎกระทรวงเต็มรูปแบบ
• ออกกฎกระทรวงควบคุมดินและน้ำใต้ดินปนเปื้อน ระยะที่ 3: การสร้างความยั่งยืนและการเพิ่มมูลค่าทางเศรษฐกิจ
• ทบทวนเป้าหมายด้านรีไซเคิลและ EPR อย่างสม่ำเสมอ
• เปิดเผยข้อมูลสาธารณะเกี่ยวกับการจัดการขยะเพื่อความโปร่งใส
• ควบคุมมลพิษจากโรงงานเผาขยะให้เข้มงวดยิ่งขึ้น
• เตรียมระบบจัดการขยะที่ต้องควบคุมเป็นพิเศษ รวมถึงการจัดการเถ้าจากการเผา
• นำแนวทาง ซื้อขายคาร์บอน มาใช้

• เลิกการเทกองขยะที่ไม่เป็นธรรมต่อสิ่งแวดล้อม
• เก็บขนขยะครอบคลุม 100%
• ค่าธรรมเนียมสนับสนุนการบริหารจัดการของท้องถิ่นได้อย่างยั่งยืน
• ลดต้นทุนและเพิ่มประสิทธิภาพ (การขนส่ง)
• ลดภาระของท้องถิ่น (จาก EPR)
• สร้างเม็ดเงินหมุนเวียนในระบบเศรษฐกิจ
• การจัดการขยะที่ไม่ถูกหลักวิชาการ (เช่น การเทกอง) ลดลงเป็นศูนย์
• ประเทศบรรลุอัตรารีไซเคิลไม่น้อยกว่า 35%
• ทุกโครงการกำจัดขยะต้องได้รับใบอนุญาตตามมาตรฐาน
• เพิ่มมูลค่าทางเศรษฐกิจของระบบจัดการขยะโดยรวม
• ความปลอดภัยต่อสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ (สำหรับผลิตภัณฑ์รีไซเคิล)

• ท้องถิ่น
• สิ่งแวดล้อม
• เอกชน
• ชุมชน

• การขับเคลื่อนการปฏิรูประบบจัดการขยะมูลฝอยและทรัพยากรอย่างจริงจัง ภายใน 4 ปี
• การจัดการขยะที่ไม่ถูกหลักวิชาการ (เช่น การเทกอง) ลดลงเป็นศูนย์ภายใน 3 ปี

• เงินลงทุนรวม 180,000 ล้านบาท (CAPEX)
• ค่าใช้จ่ายดำเนินงาน 26,300 ล้านบาท (OPEX)

• ร้อยละ 86 ของแหล่งน้ำ 56 แห่ง ไม่เป็นไปตามมาตรฐาน สะท้อนวิกฤตการจัดการน้ำเสียเชิงโครงสร้างที่สั่งสมมายาวนานหลายทศวรรษ
• ปัจจุบันประเทศไทยมีปริมาณน้ำเสียชุมชนมากกว่า 5,300 ล้านลูกบาศก์เมตรต่อปี แต่มีน้ำเสียเข้าสู่ระบบบำบัดเพียง 11% (582 ล้าน ลบ.ม.) ส่วนน้ำเสียอีก 89% ยังคงถูกปล่อยลงสู่แหล่งน้ำโดยตรง
• ความล่าช้าในการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน: ยุทธศาสตร์ชาติมีเป้าหมายก่อสร้างระบบบำบัดน้ำเสีย 780 แห่งภายในปี 2580 แต่ในช่วง 2564–2567 กลับอนุมัติระบบใหม่เพียง 4 แห่งเท่านั้น หากยังดำเนินการด้วยอัตรานี้ จะต้องใช้เวลากว่า 60 ปี จึงจะบรรลุเป้าหมาย
• ปัญหาประสิทธิภาพของระบบเดิม: ระบบบำบัดที่สร้างไว้แล้วจำนวนมากไม่สามารถเดินระบบได้เต็มประสิทธิภาพ เนื่องจาก ขาดงบประมาณสำหรับเดินระบบและบำรุงรักษา (O&M)
• กว่า 7,000 อปท. ยังไม่มีระบบบำบัดน้ำเสียรวม
• โครงสร้างท่อแบบท่อรวม (Combined Sewer), การบังคับใช้กฎหมายที่ขาดประสิทธิภาพ, การขาดบุคลากรเชี่ยวชาญ และการไม่มีฐานข้อมูลระดับประเทศ เป็นปัจจัยที่ทำให้ปัญหาซับซ้อน
• วิกฤตสิ่งปฏิกูล: ประเทศไทยเผชิญปัญหาการจัดการสิ่งปฏิกูลในระดับวิกฤต โดยมีเพียง 16% ของสิ่งปฏิกูลที่ถูกขนส่งไปกำจัดอย่างถูกต้อง ส่วนที่เหลือ 84% ถูกลักลอบทิ้ง ลงแหล่งน้ำหรือดินโดยตรง
• ปัญหาการจัดการน้ำเสียและสิ่งปฏิกูลเป็นปัญหาเชิงโครงสร้างที่ซับซ้อน

• เพิ่มประสิทธิภาพการบังคับใช้: แก้ไขเพิ่มเติม พ.ร.บ.ทรัพยากรน้ำ พ.ศ. 2561 โดยให้ กรมทรัพยากรน้ำเป็นเจ้าภาพกลาง แผนยกระดับระบบจัดการน้ำเสียชุมชนและสิ่งปฏิกูลของประเทศภายใน 8 ปี
• นำกลไกการควบคุมการอนุญาตประกอบกิจการโดยใช้หลักการ ผู้ก่อมลพิษเป็นผู้จ่าย (Polluter Pays Principles) และ ความสามารถในการรับภาระของแหล่งน้ำ (Load-based Permitting) มาใช้พิจารณารายลุ่มน้ำ
• กำกับดูแลเชิงรุก: สนับสนุนการกำกับดูแลเชิงรุกบนฐานข้อมูลจากระบบตรวจวัดออนไลน์

1. แผนเร่งรัดการก่อสร้างระบบบำบัดน้ำเสีย

• ใช้หลักการคัดเลือกลำดับพื้นที่เป้าหมายอย่างมีกลยุทธ์ เพื่อให้การลงทุนเกิดผลสูงสุดต่อสิ่งแวดล้อมและเศรษฐกิจ โดยแผนนี้ประกอบด้วย
• พื้นที่เป้าหมาย: ระบบบำบัดน้ำเสียรวมจำนวน 780 โครงการ ครอบคลุม 464 องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.)
• หลักเกณฑ์การคัดเลือก: อิงตามลำดับความสำคัญของพื้นที่ เช่น พื้นที่ติดแหล่งน้ำผิวดิน, พื้นที่ท่องเที่ยว, และพื้นที่ที่ลุ่มน้ำเสื่อมโทรม
• กรอบลงทุน: เร่งรัดการจัดสรรงบประมาณและลดระยะเวลาดำเนินการให้แล้วเสร็จภายใน 8 ปี ทำให้เกิดเม็ดเงินลงทุนเข้าสู่ระบบเศรษฐกิจกว่า 60,000 ล้านบาท

2. แผนเร่งรัดการก่อสร้างระบบบำบัดสิ่งปฏิกูล

• เพื่อแก้ปัญหาวิกฤตสิ่งปฏิกูล เราจะใช้หลักการ 1 อำเภอ 1 ระบบบำบัดสิ่งปฏิกูล เพื่อให้เกิดการใช้ทรัพยากรร่วมกันอย่างมีประสิทธิภาพ
• พื้นที่เป้าหมาย: ลงทุนก่อสร้างระบบบำบัดสิ่งปฏิกูลจำนวน 878 โครงการในทุกอำเภอ
• รูปแบบการจัดการ: รถจัดเก็บสิ่งปฏิกูลจะจัดเก็บตามตำบลต่าง ๆ เพื่อนำมากำจัดรวมที่ระบบบำบัดสิ่งปฏิกูลของอำเภอ
• กรอบการลงทุน: แผนนี้จะเร่งรัดการจัดสรรงบประมาณและลดระยะเวลาดำเนินการให้แล้วเสร็จภายใน 8 ปี ทำให้เกิดเม็ดเงินลงทุนเข้าสู่ระบบเศรษฐกิจกว่า 7,000 ล้านบาท

• สัดส่วนการบำบัดน้ำเสียชุมชนเพิ่มขึ้นจาก 11% เป็น 60%
• ระบบบำบัดน้ำเสียรวมจำนวน 780 โครงการ ครอบคลุม 464 องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.)
• ระบบบำบัดสิ่งปฏิกูลจำนวน 878 โครงการในทุกอำเภอ
• กระตุ้นเศรษฐกิจ: กระตุ้นภาคก่อสร้างและอุตสาหกรรมต้นน้ำ–ปลายน้ำ ผ่านการจัดซื้อวัสดุ ระบบท่อ เครื่องจักร เทคโนโลยี และงานโยธาขนาดใหญ่
• สร้างการจ้างงาน: สร้างการจ้างงานในกว่า 400 ชุมชน ครอบคลุมสายงานวิทยาศาสตร์ วิศวกรรม ช่างเทคนิค และแรงงานก่อสร้าง
• ส่งเสริม Green Jobs: เอื้อต่อการเติบโตของ งานสีเขียว (Green Jobs) จากการเดินระบบและบำรุงรักษาระบบบำบัดน้ำเสียตลอดอายุโครงการ

• ชุมชน
• แหล่งน้ำ
• พื้นที่วิกฤต
• ประเทศไทย
• อปท.
• กรมทรัพยากรน้ำ
• ผู้ก่อมลพิษ
• ผู้ประกอบกิจการ
• ภาคพาณิชยกรรมและอุตสาหกรรม
• ภาคครัวเรือน
• อุตสาหกรรมด้านน้ำเสีย
• ทุกภาคส่วน
• พื้นที่เศรษฐกิจ
• พื้นที่ริมแม่น้ำ
• พื้นที่ที่ระบบเดิมหยุดเดิน
• กว่า 400 ชุมชน (สำหรับ การจ้างงาน)
• สายงานวิทยาศาสตร์ วิศวกรรม ช่างเทคนิค และแรงงานก่อสร้าง
• อำเภอ (สำหรับการจัดตั้งระบบกำจัดสิ่งปฏิกูล)
• ประชาชน

• ภายใน 8 ปี (สำหรับเพิ่มการบำบัดน้ำเสียชุมชนจาก 11% เป็น 60% และระบบบำบัดน้ำเสียรวมจำนวน 780 โครงการ)

• 60,000 ล้านบาท (สำหรับแผนเร่งรัดการก่อสร้างระบบบำบัดน้ำเสีย)
• 7,000 ล้านบาท (สำหรับ แผนเร่งรัดการก่อสร้างระบบบำบัดสิ่งปฏิกูล)*

• วิกฤตแม่น้ำสายหลักปนเปื้อนโลหะหนัก: ตลอดปี 2567-2568 มีการตรวจพบสารหนู ตะกั่ว และปรอทเกินมาตรฐานในแม่น้ำกก สาย รวก โขง และสาละวิน กระทบระบบประปา การเกษตร คุณภาพชีวิต และการทำประมงอย่างรุนแรง
• ข้อมูลการตรวจพบสารพิษสะสมในร่างกายประชาชนสะท้อนถึงความล้มเหลวอย่างสิ้นเชิงทั้งด้านการสื่อสารความเสี่ยง การแจ้งเตือนภัย การรับมือปัญหาภายในประเทศ รวมถึงการแก้ไขปัญหาที่ต้นตอกับประเทศเพื่อนบ้านของภาครัฐ
• มลพิษจากห่วงโซ่เหมืองแร่ข้ามแดน: มลพิษเชื่อมโยงโดยตรงกับกิจกรรมเหมืองแร่ในประเทศเพื่อนบ้านที่ไหลผ่านลำน้ำสาขามาสะสมในไทย
• การเฝ้าระวังคุณภาพน้ำของรัฐไม่ต่อเนื่องจากข้อจำกัดด้านงบประมาณและบุคลากร
• ประชาชนไม่สามารถเข้าถึงข้อมูลที่จำเป็นในการป้องกันตนเอง ส่งผลให้ขาดความเชื่อมั่นต่อการจัดการทรัพยากรน้ำของรัฐ
• การขาดกฎหมายภายในถึงการตรวจสอบที่มาของการนำเข้าแร่ที่สำคัญต่าง ๆ มายังประเทศไทย
• การบริหารจัดการที่ไร้บูรณาการ: รัฐบาลยังขาดการใช้กลไกทางการทูตและพหุภาคี (เช่น ความร่วมมือระหว่างไทย จีน เมียนมา ลาว หรือกลไกลุ่มน้ำโขง) อย่างมีประสิทธิภาพในการจัดการต้นตอของมลพิษ
• ผลลัพธ์คือประชาชนต้องแบกรับต้นทุนความเสี่ยงเพียงลำพัง โดยที่รัฐไม่มีการจัดการปัญหาทั้งที่ต้นเหตุในต่างประเทศและปลายเหตุภายในประเทศด้วย

• จัดทำระบบฐานข้อมูล รวบรวมข้อมูลจากทุกภาคส่วน และเปิดเผยต่อประชาชน
• จัดทำฐานข้อมูลกลาง ด้านมลพิษทางน้ำ เปิดเผยผลการตรวจคุณภาพน้ำ ดิน พืช สัตว์น้ำ และสุขภาพประชาชน ต่อสาธารณะในรูปแบบที่เข้าถึงและเข้าใจได้
• จัดให้มีการตรวจคุณภาพ น้ำดิบ ตะกอนดิน น้ำประปา พืช สัตว์น้ำ และสุขภาพประชาชน อย่างต่อเนื่องและครอบคลุม
• เพิ่มจุดตรวจในพื้นที่ที่ได้รับผลกระทบ
• เพิ่มอุปกรณ์การตรวจที่ได้รับมาตรฐานอย่างแท้จริง
• กำหนดเกณฑ์การแจ้งเตือน และมาตรการป้องกันเชิงรุกอย่างชัดเจน เช่น ค่ามาตรฐานคุณภาพน้ำที่ปลอดภัยและไม่ปลอดภัย ค่ามาตรฐานการบริโภคพืชและสัตว์น้ำ โดยระบุปริมาณและความถี่ที่เหมาะสมตามน้ำหนักตัวของผู้บริโภค เพื่อเป็นแนวปฏิบัติในการป้องกันตนเองจากสารปนเปื้อน
• จัดหาแหล่งน้ำทดแทนที่ปลอดภัย สำหรับการอุปโภค บริโภค และการเกษตร
• จัดทำหลักเกณฑ์การเยียวยาผู้ได้รับผลกระทบ
• จัดการบทบาทไทยในห่วงโซ่อุปทานแร่สำคัญ
• ทบทวนการนำเข้า-แปรรูป-ส่งออกแร่ที่มีความเสี่ยงสูง ต่อการก่อมลพิษข้ามพรมแดน
• กำหนดให้ระบุพิกัดเหมืองต้นทางที่ต้องการนำเข้า พร้อมกำหนดมาตรฐานสิ่งแวดล้อมและความรับผิดชอบตลอดสายการผลิต
• สร้างระบบตรวจสอบย้อนกลับ สำหรับบริษัทผู้นำเข้าและส่งออกแร่ทั้งในและต่างประเทศ เพื่อสกัดกั้นแร่ที่ได้จากกระบวนการผลิตที่ไม่รับผิดชอบต่อสิ่งแวดล้อม
• บูรณาการข้อมูลมลพิษเข้ากับนโยบายศุลกากรและการส่งเสริมอุตสาหกรรม
• ใช้ความร่วมมือพหุภาคี เช่น ไทย จีน เมียนมา ลาว และกรอบความร่วมมือแม่โขง-ล้านช้าง (LMC) เป็นกลไกหลักในการเจรจาแก้ปัญหามลพิษจากเหมืองแร่และอุตสาหกรรมต้นน้ำ
• กำหนดแผนปฏิบัติการ (Action Plan) ที่มีกรอบเวลา ตัวชี้วัด และกลไกติดตามผลอย่างจริงจัง
• สร้างต้นแบบฐานข้อมูล: พัฒนาระบบฐานข้อมูลของไทยให้เป็นโมเดลสำหรับอาเซียน ตามข้อตกลงอาเซียนว่าด้วยการจัดการภัยพิบัติและภาวะฉุกเฉิน (AADMER) และกรอบความร่วมมือแม่โขง-ล้านช้างด้านสิ่งแวดล้อม (LMEC)
• ใช้หลักฐานจริงเรียกร้องความรับผิดชอบ: นำผลตรวจคุณภาพน้ำ ดิน ผลผลิตทางการเกษตร และสถิติด้านสุขภาพของประชาชน มาใช้เป็นหลักฐานยืนยันเพื่อเรียกร้องความรับผิดจากประเทศต้นตอ
• ดำเนินการกำหนดค่ามาตรฐานสารโลหะหนักร่วม
• ดำเนินการตรวจคุณภาพน้ำ ดิน ผลผลิตในต่างประเทศร่วมด้วยวิธีอ้างอิงเดียวกัน
• สร้างอำนาจต่อรองผ่านห่วงโซ่เศรษฐกิจ: เชื่อมโยงมลพิษข้ามแดนเข้ากับข้อตกลงด้านแร่ พลังงาน และการค้า
• ปักหมุดจุดยืนไม่แลกสุขภาพกับตัวเลขเศรษฐกิจ: กำหนดนโยบายความร่วมมือระหว่างประเทศที่ชัดเจนว่า การพัฒนาเศรษฐกิจต้องไม่แลกด้วยความเสื่อมโทรมของทรัพยากร สิ่งแวดล้อม หรือสุขภาพของประชาชน
• ยกระดับไทยสู่ผู้นำการจัดการมลพิษ: ผลักดันให้ประเทศไทยเป็นผู้นำด้านการจัดการมลพิษข้ามแดนของภูมิภาค
• ผลักดันวาระสู่สากล: ยกระดับปัญหาเข้าสู่การพิจารณาขององค์การอนามัยโลก (WHO)

• ยุติมลพิษผ่านสายน้ำข้ามแดน
• ไม่ให้กิจกรรมทางเศรษฐกิจเหล่านี้กลายเป็นการซ้ำเติมปัญหามลพิษที่ประชาชนต้องแบกรับ
• ไม่ปล่อยให้การทูตเชิงสิ่งแวดล้อมเป็นเพียงถ้อยแถลงที่ไร้ผลในทางปฏิบัติ
• ไม่ปล่อยให้การเจรจาจบลงที่แผ่นกระดาษแถลงการณ์ที่ไร้ซึ่งผลลัพธ์
• สร้างน้ำหนักในการเจรจาให้เกิดผลในทางปฏิบัติ
• ประเทศไทยเป็นผู้นำด้านการจัดการมลพิษข้ามแดนของภูมิภาค ไม่ใช่เพียงผู้รับผลกระทบที่ไร้เสียงต่อรอง
• สร้างมาตรฐานสากลในการปกป้องสุขภาพประชาชนจากมลพิษทางน้ำข้ามแดน

• ประชาชน ในพื้นที่เสี่ยง
• เกษตรกร
• ผู้บริโภค
• บริษัทผู้นำเข้าและส่งออกแร่ทั้งในและต่างประเทศ
• ประเทศในลุ่มน้ำและห่วงโซ่เหมืองแร่

• ประเทศไทยกำลังเผชิญวิกฤตการจัดการขยะมูลฝอยอย่างรุนแรง
• มีหลุมฝังกลบไม่ได้มาตรฐานมากกว่า 2,000 แห่ง
• ระบบบริหารจัดการขยะที่ขาดเอกภาพมายาวนาน ซึ่งยังคงยึดแนวคิด "เก็บ–ขน–กำจัด" แบบเศรษฐกิจเส้นตรง (Linear Economy) ทำให้มลพิษตกค้างที่ปลายทาง
• โครงสร้างการบริหารที่รวมศูนย์และขาดการบูรณาการในระดับจังหวัด รวมถึงการที่ อปท. ส่วนใหญ่ขาดงบประมาณและความเชี่ยวชาญ ทำให้การจัดการขยะขาดประสิทธิภาพตั้งแต่ต้นทางจนถึงปลายทาง
• ขาดความคุ้มค่าทางเศรษฐศาสตร์: การกำหนดคลัสเตอร์ตามเขตปกครองทำให้หลายพื้นที่มีปริมาณขยะไม่เพียงพอต่อการลงทุนที่คุ้มค่า
• การจัดการขาดมาตรฐาน: การคัดแยกยังพึ่งพาความสมัครใจ ระบบรีไซเคิลพึ่งพาภาคไม่เป็นทางการ (ซาเล้ง) ส่วนปลายทางยังคงใช้การ เทกองและการเผา เป็นกลไกหลัก
• ท้องถิ่นขาดอำนาจและทรัพยากร: อปท. ขาดงบประมาณ บุคลากร และความเชี่ยวชาญในการจัดการอย่างยั่งยืน

• จัดทำ พ.ร.บ.บริหารจัดการของเสียและการหมุนเวียนทรัพยากร
• จัดตั้งหน่วยงานเพื่อกำกับดูแลการจัดการขยะทั่วประเทศ
• ปรับบทบาทท้องถิ่น: อบจ. เป็นผู้บริหารจัดการขยะระดับจังหวัด
• ปรับบทบาทท้องถิ่น: อปท.ระดับล่าง มุ่งเน้นภารกิจ คัดแยกต้นทาง
• ควบรวมคลัสเตอร์ขยะให้เหลือประมาณ 90 แห่ง ทั่วประเทศ
• กำหนดมาตรฐานเทคโนโลยีและระบบอนุญาตสำหรับทุกกิจกรรมจัดการขยะ
• เปลี่ยนจากระบบสมัครใจไปสู่ระบบที่มี มาตรฐานขั้นต่ำร่วมกันทั่วประเทศ โดยกำหนดการคัดแยกขยะประเภทหลัก ได้แก่ อินทรีย์ พลาสติก แก้ว กระดาษ และขยะอันตราย
• จัดทำฐานข้อมูลการจัดเก็บที่เป็นระบบ เพื่อกำหนดเป้าหมายการเก็บขนขยะ
• กำหนดแนวทางคำนวณต้นทุนการเก็บขนที่สะท้อนต้นทุนจริง
• ให้อบจ.ทำหน้าที่วางระบบขนส่งรวมแทนการปล่อยให้แต่ละ อปท. ดำเนินการแบบแยกส่วน
• เปลี่ยนรูปแบบจากการใช้รถเก็บขยะเป็น รถบรรทุกพ่วงที่ขนส่งจากสถานีขนถ่าย ในจุดต่าง ๆ
• แยกบทบาทระหว่างหน่วยงานกำกับดูแลและผู้ดำเนินการอย่างชัดเจน
• กำหนดให้ทุกโครงการต้องเสนอ การประเมินด้านเศรษฐศาสตร์ สิ่งแวดล้อม และการมีส่วนร่วมของชุมชน เพื่อประกอบการอนุญาต
• เปิดพื้นที่ที่เหมาะสมให้เอกชนร่วมลงทุนในโครงการ เผาขยะเพื่อผลิตพลังงาน และระบบจัดการเถ้าตามข้อประเมินของแต่ละพื้นที่
• ควบคุมขยะที่ต้องการการควบคุมเป็นพิเศษ (เช่น ขยะติดเชื้อ ขยะอุตสาหกรรม) โดยต้องได้รับการติดตามและควบคุมการขนส่งผ่าน ระบบอิเล็กทรอนิกส์
• ใช้กลไก ความรับผิดชอบของผู้ก่อมลพิษ (Extended Producer Responsibility: EPR) สำหรับขยะอิเล็กทรอนิกส์ ซากรถยนต์ บรรจุภัณฑ์ และขยะจากการก่อสร้าง
• ใช้กองทุนสิ่งแวดล้อมในการฟื้นฟูพื้นที่ปนเปื้อน
• จัดทำหลักสูตร “สิ่งแวดล้อมศึกษา” ในทุกระดับการศึกษา
• ส่งเสริมกระบวนการรีไซเคิล
• จัดทำมาตรฐานผลิตภัณฑ์รีไซเคิลให้มีความปลอดภัยต่อสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ
• วางเป้าหมายการเก็บขนขยะให้ ครอบคลุม 100% ทั่วประเทศ
• จัดทำแนวทางปฏิบัติเฉพาะสำหรับแต่ละจังหวัดและแหล่งท่องเที่ยว
• กำหนด กรอบความรับผิดชอบของผู้ผลิต (EPR) สำหรับบรรจุภัณฑ์และสินค้าเฉพาะประเภท
• เตรียมนำระบบ AI มาใช้ในการควบคุมการขนส่ง เพื่อติดตามขยะพิเศษ
• เริ่มมาตรการรีไซเคิลในอาคารขนาดใหญ่แบบสมัครใจ
• ออก กฎกระทรวง เพื่อรองรับการจัดการขยะแต่ละประเภทและระบบ EPR
• ยกระดับมาตรการรีไซเคิลให้เป็นข้อบังคับในอาคารขนาดใหญ่แบบสมัครใจ และกำหนดเป้าหมายให้การจัดการขยะที่ไม่ถูกหลักวิชาการ (เช่น การเทกอง) ลดลงเป็นศูนย์ภายใน 3 ปี
• บังคับใช้ พ.ร.บ.และกฎกระทรวงเต็มรูปแบบ
• ออกกฎกระทรวงควบคุมดินและน้ำใต้ดินปนเปื้อน
• ทบทวนเป้าหมายด้านรีไซเคิลและ EPR อย่างสม่ำเสมอ
• เปิดเผยข้อมูลสาธารณะเกี่ยวกับการจัดการขยะ
• ควบคุมมลพิษจากโรงงานเผาขยะให้เข้มงวดยิ่งขึ้น
• เตรียมระบบจัดการขยะที่ต้องควบคุมเป็นพิเศษ รวมถึงการจัดการเถ้าจากการเผา
• นำแนวทาง ซื้อขายคาร์บอน มาใช้

• [การจัดการขยะเป็น] เศรษฐกิจหมุนเวียน
• เลิกการเทกองขยะที่ไม่เป็นธรรมต่อสิ่งแวดล้อม
• คัดแยกขยะต้นทาง 100%
• [การจัดการขยะ] สอดคล้องกับมาตรฐานสากล
• [กฎหมาย] ครอบคลุมทุกประเภทของขยะ
• [การจัดการขยะ] เกิดปริมาณขยะที่มากพอต่อการจัดการอย่างมีประสิทธิภาพและคุ้มค่า
• ลดการเทกอง
• บังคับให้ทุกพื้นที่ปรับปรุงให้ได้มาตรฐาน
• ค่าธรรมเนียมสนับสนุนการบริหารจัดการของท้องถิ่นได้อย่างยั่งยืน
• [ระบบขนส่ง] ลดต้นทุนและเพิ่มประสิทธิภาพ
• ลดภาระของท้องถิ่น
• สร้างเม็ดเงินหมุนเวียนในระบบเศรษฐกิจ
• [กฎหมาย] เป็นรากฐานการบริหารจัดการขยะอย่างมีเอกภาพและครบวงจร
• การเก็บขนขยะให้ ครอบคลุม 100% ทั่วประเทศ
• การจัดการขยะที่ไม่ถูกหลักวิชาการ (เช่น การเทกอง) ลดลงเป็นศูนย์
• บรรลุอัตรารีไซเคิลไม่น้อยกว่า 35%
• ทุกโครงการกำจัดขยะต้องได้รับใบอนุญาตตามมาตรฐาน
• เปิดเผย [ข้อมูล] สาธารณะเกี่ยวกับการจัดการขยะ เพื่อความโปร่งใส
• เพิ่มมูลค่าทางเศรษฐกิจของระบบจัดการขยะโดยรวม
• สร้างแรงจูงใจให้เกิดการจัดการที่ยั่งยืน

• อปท.
• ผู้ประกอบการกิจกรรมจัดการขยะ
• เอกชน
• ผู้ผลิต

• ภายในกรอบเวลา 4 ปี
• การจัดการขยะที่ไม่ถูกหลักวิชาการ (เช่น การเทกอง) ลดลงเป็นศูนย์ ภายใน 3 ปี

• เงินลงทุนรวม 180,000 ล้านบาท (CAPEX)
• ค่าใช้จ่ายดำเนินงาน 26,300 ล้านบาท (OPEX)

• ร้อยละ 86 ของแหล่งน้ำ 56 แห่ง ไม่เป็นไปตามมาตรฐาน สะท้อนวิกฤตการจัดการน้ำเสียเชิงโครงสร้างที่สั่งสมมายาวนานหลายทศวรรษ
• แม้จะมีการลงทุนสร้างระบบบำบัดน้ำเสียรวม แต่ผลลัพธ์โดยรวมยังไม่สามารถแก้ปัญหามลพิษได้อย่างยั่งยืน
• ประเทศไทยมีปริมาณน้ำเสียชุมชนมากกว่า 5,300 ล้านลูกบาศก์เมตรต่อปี แต่มีน้ำเสียเข้าสู่ระบบบำบัดเพียง 11% (582 ล้าน ลบ.ม.) ส่วนน้ำเสียอีก 89% ยังคงถูกปล่อยลงสู่แหล่งน้ำโดยตรง
• ความล่าช้าในการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน: ยุทธศาสตร์ชาติมีเป้าหมายก่อสร้างระบบบำบัดน้ำเสีย 780 แห่งภายในปี 2580 แต่ในช่วง 2564–2567 กลับอนุมัติระบบใหม่เพียง 4 แห่งเท่านั้น
• หากยังดำเนินการด้วยอัตรานี้ จะต้องใช้เวลากว่า 60 ปี จึงจะบรรลุเป้าหมาย
• ระบบบำบัดที่สร้างไว้แล้วจำนวนมากไม่สามารถเดินระบบได้เต็มประสิทธิภาพ เนื่องจาก ขาดงบประมาณสำหรับเดินระบบและบำรุงรักษา (O&M)
• กว่า 7,000 อปท. ยังไม่มีระบบบำบัดน้ำเสียรวม
• โครงสร้างท่อแบบท่อรวม (Combined Sewer)
• การบังคับใช้กฎหมายที่ขาดประสิทธิภาพ
• การขาดบุคลากรเชี่ยวชาญ
• การไม่มีฐานข้อมูลระดับประเทศ
• ประเทศไทยเผชิญปัญหาการจัดการสิ่งปฏิกูลในระดับวิกฤต โดยมีเพียง 16% ของสิ่งปฏิกูลที่ถูกขนส่งไปกำจัดอย่างถูกต้อง ส่วนที่เหลือ 84% ถูกลักลอบทิ้ง ลงแหล่งน้ำหรือดินโดยตรง

• ปรับปรุงกฎหมายและระบบกำกับดูแล
• เพิ่มประสิทธิภาพการบังคับใช้: แก้ไขเพิ่มเติม พ.ร.บ.ทรัพยากรน้ำ พ.ศ. 2561 โดยให้ กรมทรัพยากรน้ำเป็นเจ้าภาพกลาง
• นำกลไกการควบคุมการอนุญาตประกอบกิจการโดยใช้หลักการ ผู้ก่อมลพิษเป็นผู้จ่าย (Polluter Pays Principles) และ ความสามารถในการรับภาระของแหล่งน้ำ (Load-based Permitting) มาใช้พิจารณารายลุ่มน้ำ
• กำกับดูแลเชิงรุก: สนับสนุนการกำกับดูแลเชิงรุกบนฐานข้อมูลจากระบบตรวจวัดออนไลน์
• ลงทุนระบบรวบรวมและบำบัดน้ำเสียอย่างมีเป้าหมาย
• ลงทุนก่อสร้าง–ฟื้นฟูระบบบำบัดในพื้นที่วิกฤต พื้นที่เศรษฐกิจ พื้นที่ริมแม่น้ำ และพื้นที่ที่ระบบเดิมหยุดเดิน
• ปรับเพิ่มสัดส่วนน้ำเสียที่เข้าระบบบำบัด
• สร้างกลไกเศรษฐศาสตร์ที่ยั่งยืนและเป็นธรรม
• พัฒนาระบบค่าธรรมเนียมที่สะท้อนต้นทุนจริงตามหลัก “ผู้ก่อมลพิษเป็นผู้จ่าย”
• ใช้กลไก อุดหนุนข้ามกลุ่ม (Cross-subsidy) โดยกำหนดให้ภาคพาณิชยกรรมและอุตสาหกรรมชำระค่าบริการในอัตราที่สูงกว่า เพื่อช่วยลดภาระของภาคครัวเรือน
• สร้างงานสีเขียว (Green Jobs) เพื่อสนับสนุนอุตสาหกรรมด้านน้ำเสียและลดการพึ่งพางบอุดหนุนจากรัฐ
• พัฒนาฐานข้อมูลน้ำเสียแห่งชาติ: จัดทำฐานข้อมูลน้ำเสียแห่งชาติแบบ Real-time ใช้ระบบ Online Monitoring เพื่อบริหารจัดการและมีศูนย์สนับสนุนด้านเทคนิคระดับภูมิภาคเพื่อช่วยเหลือ อปท.
• สร้างองค์ความรู้และยกระดับการมีส่วนร่วม: สร้างหลักสูตรและชุดความรู้สำหรับทุกภาคส่วน และจัดกระบวนการมีส่วนร่วมในพื้นที่ตั้งแต่เริ่มต้นโครงการ
• พัฒนาระบบกำจัดสิ่งปฏิกูลแบบกลุ่มพื้นที่ (Cluster)
• จัดตั้งกลุ่มพื้นที่กำจัดสิ่งปฏิกูลโดยใช้อำเภอเป็นขอบเขต
• ใช้ระบบบำบัดน้ำเสียรวมเดิมรองรับ (Co-treatment)
• ติดตั้งระบบบำบัดสิ่งปฏิกูลเพิ่มในระบบบำบัดน้ำเสียรวมเดิม (Co-treatment) เพื่อนำน้ำเสียที่ได้จากการบำบัดสิ่งปฏิกูลไปบำบัดร่วมกับระบบที่มีศักยภาพ
• ปรับปรุงมาตรฐานและระบบกำกับดูแล
• กำหนดมาตรฐานถังเก็บกัก การออกใบอนุญาตรถสูบ การกำกับการขนส่งสิ่งปฏิกูล และระบบรายงานข้อมูลการกำจัด เพื่อป้องกันการทิ้งผิดวิธีและลดความเสี่ยงด้านสาธารณสุข
• เร่งรัดการลงทุนเพื่อปฏิรูประบบจัดการน้ำเสียและสิ่งปฏิกูลของประเทศ
• ใช้หลักการคัดเลือกลำดับพื้นที่เป้าหมายอย่างมีกลยุทธ์ เพื่อให้การลงทุนเกิดผลสูงสุดต่อสิ่งแวดล้อมและเศรษฐกิจ (สำหรับแผนเร่งรัดการก่อสร้างระบบบำบัดน้ำเสีย)
• เร่งรัดการจัดสรรงบประมาณและลดระยะเวลาดำเนินการ สำหรับระบบบำบัดน้ำเสียรวมจำนวน 780 โครงการ
• ใช้หลักการ 1 อำเภอ 1 ระบบบำบัดสิ่งปฏิกูล เพื่อให้เกิดการใช้ทรัพยากรร่วมกันอย่างมีประสิทธิภาพ (สำหรับแผนเร่งรัดการก่อสร้างระบบบำบัดสิ่งปฏิกูล)
• ลงทุนก่อสร้างระบบบำบัดสิ่งปฏิกูลจำนวน 878 โครงการในทุกอำเภอ
• รถจัดเก็บสิ่งปฏิกูลจะจัดเก็บตามตำบลต่าง ๆ เพื่อนำมากำจัดรวมที่ระบบบำบัดสิ่งปฏิกูลของอำเภอ
• เร่งรัดการจัดสรรงบประมาณและลดระยะเวลาดำเนินการ สำหรับระบบบำบัดสิ่งปฏิกูล
• กระตุ้นเศรษฐกิจ: กระตุ้นภาคก่อสร้างและอุตสาหกรรมต้นน้ำ–ปลายน้ำ ผ่านการจัดซื้อวัสดุ ระบบท่อ เครื่องจักร เทคโนโลยี และงานโยธาขนาดใหญ่
• สร้างการจ้างงาน: สร้างการจ้างงานในกว่า 400 ชุมชน ครอบคลุมสายงานวิทยาศาสตร์ วิศวกรรม ช่างเทคนิค และแรงงานก่อสร้าง

• การบำบัดน้ำเสียชุมชน เพิ่มขึ้น จาก 11% เป็น 60%
• หยุดมลพิษที่ปล่อยลงสู่แหล่งน้ำโดยตรง
• ยกระดับระบบจัดการน้ำเสียชุมชนและสิ่งปฏิกูลของประเทศ
• กรมทรัพยากรน้ำเป็นเจ้าภาพกลาง ในการแก้ไขเพิ่มเติม พ.ร.บ.ทรัพยากรน้ำ พ.ศ. 2561
• สร้างกลไกเศรษฐศาสตร์ที่ยั่งยืนและเป็นธรรม
• พัฒนาระบบค่าธรรมเนียมที่สะท้อนต้นทุนจริงตามหลัก “ผู้ก่อมลพิษเป็นผู้จ่าย”
• ภาระของภาคครัวเรือน ลดลง
• มีฐานข้อมูลน้ำเสียแห่งชาติแบบ Real-time ใช้ระบบ Online Monitoring
• มีศูนย์สนับสนุนด้านเทคนิคระดับภูมิภาคเพื่อช่วยเหลือ อปท.
• มีหลักสูตรและชุดความรู้สำหรับทุกภาคส่วน
• มีกระบวนการมีส่วนร่วมในพื้นที่ตั้งแต่เริ่มต้นโครงการ
• ประหยัดงบประมาณและควบคุมการขนส่งร่วมกัน
• ลดต้นทุนโครงสร้างพื้นฐาน
• มีมาตรฐานถังเก็บกัก การออกใบอนุญาตรถสูบ การกำกับการขนส่งสิ่งปฏิกูล และระบบรายงานข้อมูลการกำจัด
• ป้องกันการทิ้งผิดวิธีและลดความเสี่ยงด้านสาธารณสุข
• กระตุ้นเศรษฐกิจ: กระตุ้นภาคก่อสร้างและอุตสาหกรรมต้นน้ำ–ปลายน้ำ
• สร้างการจ้างงานในกว่า 400 ชุมชน ครอบคลุมสายงานวิทยาศาสตร์ วิศวกรรม ช่างเทคนิค และแรงงานก่อสร้าง
• ส่งเสริม Green Jobs จากการเดินระบบและบำรุงรักษาระบบบำบัดน้ำเสีย
• เพิ่มสัดส่วนการบำบัดน้ำเสียและสิ่งปฏิกูลได้อย่างมีประสิทธิภาพ
• ควบคุมปริมาณมลพิษที่ลงสู่แหล่งน้ำได้อย่างเหมาะสม
• บังคับใช้กฎหมายได้อย่างมีประสิทธิภาพ
• ระบบการจัดการน้ำเสียระดับท้องถิ่นมีความยั่งยืน
• ลดการพึ่งพางบอุดหนุนจากรัฐ

• อปท.
• ภาคพาณิชยกรรมและอุตสาหกรรม
• ภาคครัวเรือน
• ภาคก่อสร้างและอุตสาหกรรมต้นน้ำ–ปลายน้ำ

• แล้วเสร็จ ภายใน 8 ปี

• 67,000 ล้านบาท

• ประเทศไทยกำลังเผชิญกับ เศรษฐกิจทางเดียว (Linear Economy) ที่เน้น “เก็บ–ขน–กำจัด” ซึ่งไม่ยั่งยืนและสร้างมลพิษตกค้างจำนวนมาก
• วิกฤตหลุมฝังกลบ: ปัจจุบันมีสถานที่กำจัดขยะที่ไม่ถูกต้องตามหลักวิชาการ (เทกอง) มากกว่า 2,000 แห่ง ทั่วประเทศ ส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและสุขภาพชุมชนอย่างรุนแรง
• โครงสร้างที่ไร้เอกภาพ: องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) ส่วนใหญ่ขาดงบประมาณและบุคลากรเชี่ยวชาญ ระบบรีไซเคิลยังพึ่งพาภาคไม่เป็นทางการ (ซาเล้ง) เป็นหลัก ขณะที่ค่าธรรมเนียมขยะในปัจจุบันยังไม่สะท้อนต้นทุนจริง
• ความไม่คุ้มค่าทางเศรษฐศาสตร์: การบริหารจัดการขยะแบบแยกส่วนตามเขตปกครอง (คลัสเตอร์ขนาดเล็ก) ทำให้ปริมาณขยะไม่เพียงพอต่อการลงทุนเทคโนโลยีที่ทันสมัย ส่งผลให้โรงไฟฟ้าขยะหลายแห่งไม่คุ้มทุนและสร้างมลพิษเพิ่ม

• ลงทุนระบบจัดการขยะ เปลี่ยนขยะเป็นทรัพย์สิน
• ตรา ร่างพระราชบัญญัติ (พ.ร.บ.) บริหารจัดการของเสียและการหมุนเวียนทรัพยากร เพื่อรวมกฎหมายจัดการขยะที่กระจัดกระจายให้เป็นเอกภาพ
• จัดตั้งหน่วยงานกำกับดูแลระดับชาติ
• ปรับบทบาทท้องถิ่น อบจ. ทำหน้าที่เป็นผู้บริหารจัดการขยะรวมระดับจังหวัด (ศูนย์รวบรวมและกำจัดปลายทาง) อปท. ระดับพื้นฐาน (เทศบาล/อบต.): มุ่งเน้นภารกิจคัดแยกขยะที่ต้นทาง (อินทรีย์, พลาสติก, แก้ว, กระดาษ, ขยะอันตราย)
• ปรับลดจุดกำจัดขยะให้เหลือประมาณ 90 แห่ง ทั่วประเทศ เพื่อสร้างความคุ้มค่าในการจัดการ
• บังคับใช้กลไกที่ผู้ผลิตต้องรับผิดชอบซากผลิตภัณฑ์เฉพาะประเภท เช่น ขยะอิเล็กทรอนิกส์ (E-waste), ซากรถยนต์ และบรรจุภัณฑ์
• ตราร่างกฎหมายใหม่และกำหนดมาตรฐาน การคัดแยกขยะขั้นต่ำร่วมกันทั่วประเทศ นำระบบ AI มาใช้ควบคุมการขนส่งขยะอันตรายและขยะอุตสาหกรรมเพื่อป้องกันการลักลอบทิ้ง
• ตั้งเป้าอัตรารีไซเคิลของประเทศ
• สนับสนุนเอกสารร่วมลงทุนในโรงไฟฟ้าขยะที่ได้มาตรฐานสูง ควบคู่กับการฟื้นฟูพื้นที่ปนเปื้อนผ่าน กองทุนสิ่งแวดล้อม

• ปรับลดจุดกำจัดขยะให้เหลือประมาณ 90 แห่ง ทั่วประเทศ
• การกำจัดขยะที่ไม่ถูกหลักวิชาการลดลงเป็น "ศูนย์"
• อัตรารีไซเคิลของประเทศต้องไม่น้อยกว่า 35%
• ทุกโครงการกำจัดขยะต้องได้รับใบอนุญาตมาตรฐานสิ่งแวดล้อม

• ประชาชน
• องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น
• ผู้ผลิต

• ภายใน 3 ปี
• ระยะเริ่มต้น (ปีที่ 1-2)
• ระยะบังคับใช้ (ปีที่ 3-4)

• 180,000 ล้านบาท
• 26,300 ล้านบาท ต่อปี

• งบลงทุน
• งบดำเนินงาน

• วิกฤตมลพิษทางน้ำขั้นรุนแรง ร้อยละ 86 ของแหล่งน้ำ 56 แห่งทั่วประเทศ ไม่ผ่านมาตรฐาน
• วิกฤตน้ำเสียชุมชน ปัจจุบันมีน้ำเสียเกิดขึ้นกว่า 5,300 ล้าน ลบ.ม./ปี แต่เข้าสู่ระบบบำบัดเพียง 11% ในขณะที่ ระบบที่มีอยู่ยังเดินเครื่องได้เพียง 57% ของศักยภาพ เนื่องจากขาดงบประมาณเดินระบบและบำรุงรักษา (O&M)
• ความล่าช้าของโครงการ แผนยุทธศาสตร์ชาติตั้งเป้าสร้างระบบบำบัด 780 แห่งภายในปี 2580 แต่ช่วงปี 2564–2567 อนุมัติได้เพียง 4 แห่ง หากทำด้วยอัตรานี้ต้องใช้เวลาถึง 60 ปีจึงจะบรรลุเป้าหมาย
• วิกฤตสิ่งปฏิกูล มีเพียง 16% ของสิ่งปฏิกูลที่ถูกกำจัดอย่างถูกต้อง อีก 84% ถูกลักลอบทิ้งลงดินและน้ำ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) กว่า 97% ไม่มีระบบกำจัดสิ่งปฏิกูล และรถดูดส้วมกว่า 53% ไม่มีใบอนุญาต

• ลงทุนระบบบำบัดน้ำเสียและสิ่งปฏิกูล สร้างระบบบำบัดน้ำเสียและสิ่งปฏิกูลทั่วประเทศ ฟื้นฟูแหล่งน้ำให้สะอาดอย่างยั่งยืน
• ปฏิรูประบบจัดการน้ำเสียและสิ่งปฏิกูล โดยกระจายอำนาจให้ท้องถิ่นดูแล
• แก้กฎหมายและระบบกำกับ แก้ไข พ.ร.บ.ทรัพยากรน้ำ พ.ศ. 2561 ให้กรมทรัพยากรน้ำเป็นเจ้าภาพ ใช้หลักการ "ผู้ก่อมลพิษเป็นผู้จ่าย" และการอนุญาตปล่อยน้ำเสียตามความสามารถในการรับมลพิษของแหล่งน้ำ
• จัดเก็บค่าบำบัดน้ำเสีย (อาจรวมกับค่าน้ำประปา) โดยใช้ระบบอุดหนุนข้ามกลุ่ม
• สร้างระบบตรวจสอบคุณภาพน้ำออนไลน์
• สร้างความรู้ให้ประชาชนและดึงชุมชนเข้าร่วมตัดสินใจในโครงการ
• จัดตั้งศูนย์กำจัดสิ่งปฏิกูลระดับอำเภอ (1 อำเภอ 1 ระบบ) รวม 878 แห่ง เพื่อแชร์ทรัพยากรระหว่างท้องถิ่น
• ปรับปรุงระบบบำบัดน้ำเสียเดิมให้รองรับการกำจัดสิ่งปฏิกูลได้ด้วย เพื่อลดต้นทุนก่อสร้าง
• ควบคุมมาตรฐานถังเก็บกัก ออกใบอนุญาตรถขนส่งสิ่งปฏิกูล และติดตามการทิ้งผ่านระบบรายงานข้อมูล

• เพิ่มสัดส่วนน้ำเสียเข้าระบบจาก 11% เป็น 60%
• จัดตั้งศูนย์กำจัดสิ่งปฏิกูลระดับอำเภอ (1 อำเภอ 1 ระบบ) รวม 878 แห่ง
• ระบบบำบัดน้ำเสียรวม 780 โครงการ ครอบคลุม 464 อปท.
• แก้ปัญหาน้ำเสียในพื้นที่วิกฤตและเพิ่มประสิทธิภาพระบบเดิม
• ยุติการลักลอบทิ้งสิ่งปฏิกูลและควบคุมโรคระบาด
• เศรษฐกิจหมุนเวียนกระตุ้นภาคก่อสร้าง วัสดุ และเทคโนโลยี
• สร้างงานในกว่า 400 ชุมชน ทั้งวิศวกร ช่างเทคนิค และแรงงาน
• เกิดการจ้างงานระยะยาวในการเดินระบบและบำรุงรักษา (O&M) ตลอดอายุโครงการ
• ลดมลพิษทางน้ำ ฟื้นฟูระบบนิเวศ และลดความเสี่ยงด้านสาธารณสุขอย่างยั่งยืน

• ประชาชน
• ท้องถิ่น
• ชุมชน
• วิศวกร
• ช่างเทคนิค
• แรงงาน

• ภายใน 8 ปี

• 67,000 ล้านบาท

มะเร็ง

จัดการขยะพิษ ครบวงจร

หยุดมะเร็ง